Archive for Marx en marxisme

Onderweg naar veganisme en verder

donderdag 2 augustus 2018

Onderstaand artikel schreef ik voor de Buiten de Orde (BdO). In BdO 2018/1 is het verschenen. Nu – wegens omstandigheden pas na geruime tijd – dus ook hier.

Onderweg naar veganisme en verder: waarom dieren middenin een anarchistisch verhaal thuishoren

Begin september 2016 stopte ik in en uit principe met het eten van dierlijke producten en werd ik veganist. Daar gingen maanden van voorbereiding aan vooraf: eerst de kaas eruit, dan de vla en dergelijke, en als laatste de koffiecreamer. Vegetariër was ik al sinds 2014, dus dat scheelde al. De opeenvolgende praktische stappen vloeiden voort uit een denkproces dat vele jaren heeft geduurt, en denkproces dat samenhing met de ontwikkeling van mijn maatschappelijke opvattingen meer in het algemeen. Continue reading “Onderweg naar veganisme en verder” »

De wrange glorie – het revolutiejaar 1989

Maandag 2 december 2014

Onderstaand artikel schreef ik voort Buiten de Orde, waar het inmiddels is verschenen. De versie hieronder wijkt op kleine details af van de gedrukte tekst, en voetnoot (1) is toegevoegd. Die laatste heeft als voordeel dat die ook van illustraties is voorzien 🙂 .

Vijfentwintig jaar geleden, in 1989, viel de Berlijnse Muur. Daarmee viel symbolisch gezien tegelijk het Oostblok van communistische staten. Deze Val van het Communisme zal ongetwijfeld in de media tot uitbarstingen van pro-Westerse triomf leiden (1), tot het in herinnering roepen van de opluchting van destijds en de teleurstelling sindsdien. Reken maar vast op aandacht voor hoofdrolspelers van destijds. Gorbatsjov, wiens hervormingen in de Sovjet-Unie het veranderingsproces in beweging bracht. Reagan, wiens wapenwedloop en felle anticommunisme die Sovjet-Unie zo ongeveer tot die hervormingskoers dwong. Honecker, wiens halsstarrigheid in de DDR hervormingen daar blokkeerden, om er een revolutie voor terug te krijgen. Kohl die de revolutie behendig wist om te vormen tot een als ‘hereniging’ verpakte annexatie van de DDR door de Duitse Bondsrepubliek. Oppositiefiguren als Lech Waleza in Polen en Vaclav Havel hetn toen nog niet opgesplitste Tsjecho-Slowakije, zullen in de publicitaire eregalerij wel niet ontbreken. Continue reading “De wrange glorie – het revolutiejaar 1989” »

Anatomie van het conspiratieve denken (4): voor een rationele scepsis, voor een sceptisch radicalisme

vrijdag 22 augustus 2014

Wat valt er te doen aan de irrationaliteiten van het conspiratieve denken? Hoe zorgen we ervoor dat mensen wiens verlangens in linkse en radicale richting gaan, niet meegaan in een deze nederlaag van de kritische rede? We hebben hiertegen een houding nodig van rationele scepsis nodig, van sceptisch radicalisme. Rationeel: op basis van feiten en argumenten, van alle kanten bekeken, onderzocht en getoetst. Radicaal: diepgaand in maatschappijkritiek, de wortels blootleggend en grondige verandering bepleitend. En sceptisch in alle richtingen, omdat niets en niemand bij voorbaat boven iedere twijfel verheven is, of er zich boven mag verheffen. Deel 4 van een reeks over conspirationalisme.  Continue reading “Anatomie van het conspiratieve denken (4): voor een rationele scepsis, voor een sceptisch radicalisme” »

Anatomie van het conspiratieve denken (3): conspiracy bij gebrek aan beter

Het is beangstigend dat veel mensen in alternatieve kringen die op allerlei punten eerder naar links dan naar rechts neigen, zich hele brokstukken van het conspiratieve gedachtegoed hebben eigen gemaakt. Het is beangstigend, maar er zijn wel verklaringen voor. Deel 3 van een serie over het conspiratieve denken.

Continue reading “Anatomie van het conspiratieve denken (3): conspiracy bij gebrek aan beter” »

Brussel, Antwerpen, Hasselt, Brugge: een tourverslagje

zaterdag 1 maart 2014

Zo, dat was een kleine doch hoogst plezante tournee langs Belgische steden: Brussel, Antwerpen, Hasselt en Brugge. Oogst: vier lezingen plus een optreden-met-liedjes als bonus; alles bij elkaar ruim boven de honderd aanwezigen; ruim dertig boekjes verkocht; veel fijne gesprekken, waardering en dankbaarheid over en weer, en meer. Slecht nieuws: de voorraad boekjes is inmiddels ongeveer op. Goed nieuws: het boekje is dus ongeveer uitverkocht, en… er komt een tweede, ongewijzigde druk aan, zo klinkt het in welingelichte kring. Continue reading “Brussel, Antwerpen, Hasselt, Brugge: een tourverslagje” »

Baudet, Europa, democratie, deel 3

woensdag 29 januari 2014

Er is echter een ander soort democratie, radicaler dan zowel de gangbare representatieve democratie als dan de plebiscitaire democratie van rechts. Rechtstreeks, maar niet gebouwd op volkssoevereiniteit in de context van nationale staten en identiteit. Het is democratie waarin ‘het Volk’ als homogene entiteit niet bestaat, maar is opgelost in een veelvormige bevolking die op concrete plekken woont, werkt, leeft – en precies op die plekken zeggenschap dient te hebben. Continue reading “Baudet, Europa, democratie, deel 3” »

Notities over Trotski en trotskisme(2): contrarevolutionair wordt beleidscriticus

zondag 26 januari 2014

Dit is deel twee van een serie over Trotski en trotskisme. Het eerste deel, “Notities over Trotski en trotskisme (1) permanente revolutie”, verscheen op 12 augustus 2013.

In de jaren 1917-1922 was Trotski niet alleen prominent partijleider en lid van de ‘revolutionaire’ regering. Als weinig anderen was hij aanjager van juist de meest autoritaire en repressieve maatregelen en herleving van hiërarchische structuren. Als geen ander leverde hij hiervoor ook welluidende theoretische rationalisaties. Continue reading “Notities over Trotski en trotskisme(2): contrarevolutionair wordt beleidscriticus” »

Staat òf revolutie

woensdag 8 januari 2014

De staat kan geen instrument tot fundamentele bevrijding van arbeiders zijn, omdat haar hiërarchische, bestuurlijke en repressieve aard haaks op elk fundamentele emancipatieproces staat. De problemen beperken zich echter niet tot het moment dat socialistische politici de staat in hand hebben om vervolgens te ontdekken dat ze aanstuurders in plaats van afschaffers van uitbuiting zijn geworden. Al vér daarvoor duikt het ene na het andere obstakel op. De twee auteurs van het tweeluik “The Strategy of Attrition”, artikelen waar ik in mijn vorige stuk “De staat in de overgang” al op ben ingegaan”, hebben daarvoor wel degelijk oog. Maar hun antwoorden erop overtuigen me geenszins. Continue reading “Staat òf revolutie” »

De staat in de overgang

woensdag 8 januari 2014

Veel radicalen en revolutionairen – nogal wat marxisten maar wel degelijk ook anarchisten – zien in de staat een instrument, een wapen van de kapitalistenklasse. De ondernemers gebruiken dat wapen om ons erin te houden: de staat is van de kapitalisten, zoals de kwast van de schilder is, de hamer van de timmerman en de gitaar van de gitarist. We zien dat idee bij Marx als hij “de moderne staatsmacht” omschrijft als “het comité dat de gemeenschappelijke zaken van de gehele burgerklasse beheert”, waarbij de ‘burgerklasse’ staat voor kapitalistenklasse oftewel bourgeoisie. We zien dat ook in een leus op anarchistische demonstraties: “achter de smeris staat het kapitaal”. Deze visie van de staat-als-instrument is niet adequaat, omdat ze hele belangrijke aspecten van de staat miskent, en tot strategische concepten leidt die meer te maken hebben met sociaaldemocratie, met Kautsky en Allende en Emile Roemer dan met de revolutionaire opvattingen van Marx, Kropotkin en Bakoenin. Continue reading “De staat in de overgang” »

Notities over Trotski en trotskisme (1): permanente revolutie

maandag 12 augustus 2013

Het trotskisme is van de diverse stromingen in het marxisme degene die zich na de val van de Berlijnse Muur en de daardoor gesymboliseerde ondergang van het gevestigde ‘Communisme’ relatief goed staande heeft gehouden. Anarchisten geven er nogal op af, en met reden: veel van wat tot de officiële communistische ellende heeft geleid, wordt ook door trotskisten gepropageerd en met terugwerkende kracht verdedigd. Toch is de aantrekkingskracht van trotskistische politiek niet heel raar. Wie op gestroomlijnde wijze, met reguliere organisatievormen, toch het kapitalisme wil omver helpen en er een radicaal andere wereld er voor in de plaats wil zetten, kan daar terecht. Zo lijkt het, maar is het ook zo? Continue reading “Notities over Trotski en trotskisme (1): permanente revolutie” »