Anatomie van het conspiratieve denken (3): conspiracy bij gebrek aan beter

Het is beangstigend dat veel mensen in alternatieve kringen die op allerlei punten eerder naar links dan naar rechts neigen, zich hele brokstukken van het conspiratieve gedachtegoed hebben eigen gemaakt. Het is beangstigend, maar er zijn wel verklaringen voor. Deel 3 van een serie over het conspiratieve denken.

In de eerste plaats is er de diepe maatschappelijke – lang niet uitsluitend economische – wereldwijde crisis waarin het kapitalisme sinds 2007 is beland. De maakt mensen angstig, onrustig en onzeker. Mensen willen verklaringen van de onbegrijpelijke processen waardoor ze in hun zekerheden zijn bedreigd. De gangbare verklaring – de vrije markt, eventueel een beetje bijgestuurd door verstandige politici, doet het prima – was met de kredietcrisis ernstig beschadigd geraakt. Die liet immers een op hol geslagen vrije markt zien die door politici juist was gefaciliteerd in haar desastreuze werk. Omdat de crisis juist in het financiële stelsel was losgebarsten, klonken alternatieve verklaringen die dat financiële stelsel centraal stelden snel aannemelijk. Van ‘financieel stelsel’ naar ‘de banken’ is dan geen gigantisch grote stap. En voor je het in de gaten hebt, is er een kleine groep bankiers aangewezen als spil van een elite die ons allemaal moedwillig naar het verderf leidt voor nog groter gewin. Creatieve geesten die het verhaal verder invulden en uit brokstukken van vroegere samenzweringsverhalen een nieuwe versie samenstelden, vulden de boel verder in. Zo raakte het alternatieve wereldje waar ook allerlei linkse radicalen actief zijn, behept met het vertoog van Illuminati, NWO en Rothschilds.

Het kan geen kwaad er op te wijzen hoe reactionair, hoe openlijk anti-links dit hele verhaal is, zelfs afgezien van de rabiate antisemitische geluiden die je er te vaak tegenkomt. De NWO is gedacht als supra-nationaal, een ontkenning van nationale staten en soevereiniteiten. Het hiertegen gepredikte verzet baseert zich veelal precies op die nationale soevereiniteiten, en is daarmee vaak nationalistisch tot op het bot. Vaak wordt de EU zo ’n beetje gezien als de regionale tak van de NWO, en wordt de EU op dezelfde nationalistische basis afgewezen. De Grote Samenzwering is in het hele verhaal niet alleen verantwoordelijk voor het westerse kapitalisme, maar ook voor haar vermeende tegenpool het communisme. Oorlogen, heet en koud, zijn geen echte belangenconflicten tussen groepen heersers maar gewoon doorgestoken kaart van de super-elite, de Rothschids, de Illuminati. Linkse critici van het kapitalisme én van het conspiracy-denken worden soms weggelachen als lui die indirect de NWO dienen en de kritiek erop binnen beperkte banen houden en aldus de rol van ‘gatekeeper’ hebben. Staten die ruzie hebben met de staat waar het hoofdkwartier van die NWO geacht wordt te zijn – de VS – krijgen complimentjes omdat ze de NWO zouden dwarsbomen. Het is opvallend hoe vriendelijk in kringen van aanhangers van dit samenzweringsdenken gepraat wordt over Poetin. Oppervlakkige anti-imperialistische sentimenten worden gereduceerd tot een platvloers anti-Amerikanisme. Tegelijk ontbreken verwijzingen naar het goede, traditionele Amerika dat overheerst wordt door een wezenlijk on-Amerikaanse macht, niet. Uiterst conservatieve politici als Ron Paul zijn in conspiracy-georiënteerde kringen dan ook populair.

Er is bij dit alles vrijwel geen systeemkritiek. Er is vooral het aanwijzen van de ultieme vijand. Dat heeft vaak tot gevolg dat er geen begin is van doordachte strategie om de heersers echt de voet eens dwars te zitten. Onthullen wat de vijand doet… maar hoe weet je dat de onthuller zelf niet voor de vijand werkt en alleen maar onthullingen doet om ons in de war te brengen? Met een almachtige vijand kan dat ook erg moeilijk want zijn wij dan ook niet compleet in de macht van die vijand? Het hele concept is geen recept tot strijd en verzet, maar een excuus voor passiviteit en eindeloze speculaties op internet over hoe machtig die vijand is, wat die vijand allemaal aan het uitvreten is, en ons af te vragen of X dan wel Y eigenlijk niet ook werkt voor de vermaledijde Illuminati is.

Want dat is dus lastig: je weet nooit helemaal zeker of die vijand niet ook haar vermeende tegenstanders aan een touwtje heeft. Zo neemt ruzie tussen aanhangers van de verschillende conspiratie-goeroes – Alec Jones, David Ickes, de Hollandse mini-goeroe Martin Vrijland die in het conspiracy-wereldje zowel fanatieke adepten als furieuze vijanden heeft – nogal eens de vorm aan van de beschuldiging dat de ander stiekem de Illuminati dient, ‘gatekeeper’ is van de NWO of, jawel ‘eigenlijk’ gewoon een Zionist. Paranoia heerst, ook bij mensen die in gangbare klinische zin ‘gezond’ zijn. En als mensen breken met de ene goeroe, dan is er genoeg goedgelovigheid over om een andere goeroe het vertrouwen te schenken. Het zijn godsdienstige geschillen binnen een irrationele, als kritisch vermomde maar hoogst onkritische religieuze denkwereld.

Dat er desondanks kritische en linkse mensen delen van dit vertoog accepteren en uitdragen, is helaas onmiskenbaar. Het klinkt ook best radicaal, die superelite die bevochten moet worden. En er is – naast het feit at de crisis uitbrak als bankencrisis waardoor het aanwijzen van een bankierskliek als boosdoeners relatief makkelijk was – nog een reden dat het conspiratieve denken om zich heen greep in kringen die zochten naar een radicaal antwoord op de crisis. Serieuze systeemkritiek van linkse en radicale strekking was nauwelijks voorhanden. Het marxisme was, door haar associatie met de heersende machten in Oosteuropa en Sovjetunie tot 1989-1991, in China en soortgelijke staten nog wat langer, ernstig in diskrediet geraakt. Het was gaan functioneren als legitimatie voor politiestaten. Dat diskrediet is zuur voor die marxisten die altijd probeerden een radicaal-democratische interpretatie van Marx en soms ook Lenin te propageren, maar het is een feit. Of die radicaal-democratische interpretatie ‘waar’ was en de stalinistische interpretatie van Marx ‘onwaar’, of juist andersom, of dat het allebei valide interpretaties waren, of geen van beiden… het doet er in dit verband niet toe. Dat het marxisme op één of andere manier iets te maken had met de gediscretiseerde politbureaucratische despotismes van het ‘communisme’ was onontkoombaar, en dat telde hier.

Ook de andere radicale stroming, het anarchisme, had geen enorm grote aanhang en invloed. Ook deze stroming had een tik meegekregen van de nederlaag van links die gesymboliseerd werd door de val van de Berlijnse Muur, al droeg deze stroming geen verantwoordelijkheid voor het zogeheten communisme dat samen met die Muur ten val kwam. Links kwam in het verdomhoekje terecht, en gene enkele linkse en radicale stroming ontsnapte aan de impact.

Toen er in 2007-2008 een nieuwe crisis uitbrak, waren de twee klassieke bouwstenen van een radicale theorie – de kritiek op het kapitalisme als systeem zoals met name Marx die leverde, en de afwijzing van opgelegde institutionele autoriteit en hiërarchie waarin vooral anarchisten uitblonken – nauwelijks vindbaar. Wat wel vindbaar was, dat waren dus allerhande met gladde video ’s gepropageerde samenzweringstheorieën, aansluitend bij in onbruik geraakte maar latent nog aanwezige stereotypes over joodse invloed-achter-de-schermen. Waar verstandige, rationele en radicale systeemkritiek vrijwel ontbrak, daar kreeg het hoogst onverstandige, irrationele samenzweringsdenken vrijwel vrij spel. Conspirationalisme is in die zin het nieuwe stadium van het irrationalisme dat de huidige maatschappij doordrenkt. Het stelt mensen die de wereld grondig willen veranderen, zonder illusies en met rationaliteit als wapen, voor serieuze problemen die we niet uit de weg moeten gaan.

Peter Storm

 

11 thoughts on “Anatomie van het conspiratieve denken (3): conspiracy bij gebrek aan beter

  1. ik geef toe dat je goede stukken schrijft maar ze zijn wel oer-politiek getint. De huidige crisis is ten diepste een religieuze crisis. Het fundamentalisme van ISIS staat tegenover de valse oecumene van onze eigen samenleving.

    Opvallend is dat het Marxistische China opeens naar de Maan gaat en zijn missie naar een Chinese maangodin noemt. Zo anti-religie zijn die Maoïsten dus ook weer niet. De Chinezen hebben goed door dat er achter de schermen hemelse machten mee spelen. Niet de illuminati maar wel duistere occulte machten. Zie Nick Redfern, Final Events.

  2. Weer een goede analyse van je over het complotdenken, Peter.
    Het is ook “makkelijk” en “aantrekkelijk” om je ergens vanaf te maken.
    Moet ook eerlijk bekennen, dat ik het soms lastig vind, ondanks de Google hoax check mogelijkheid, de “verleiding” te weerstaan. Dat speelt b.v. bij de “geo-engenering”. Volgens vele “complotdenkers” een inmiddels wereldwijd voorkomend fenomeen, ondersteund met talloze foto’s van condensatiesporen (?), vliegtuiginterieurs met sproeiinstallaties, getuigenissen van “ex-medewerkers” (?) etc. Dit brengt me toch aan het twijfelen, omdat ik weet dat er wel degelijk over gedacht werd en wordt hoe de opwarming van onze aardbol kan worden tegengegaan door zonnestralingwerende stoffen in de atmosfeer te brengen. Van daaruit lijkt het ook niet zo’n grote stap om te veronderstellen dat daarmee “geexperimenteerd” wordt. Zo is dat immers ook gegaan met de ontwikkeling en perfectionering van atoomwapens, kerncentrales etc. Hoe kijk jij daar tegenaan?

  3. misschien geen Illuminati maar er zit wel degelijk kaballa achter 9/11, Fukusjima en anders Breivik. Maar wat denken de anarchisten van de Dalai Lama die vlak voor de 911 aanslagen in New York was en vlak voor de aanslagen van Breivik weer…

    Deze zo vreedzaam ogende man met zijn 722 kalachakra demonen….op 22/7 pi dag toen de aanslagen in Oslo plaatsvonden. Ik zeg: Kaballa.

    Het zou me niks verbazen als ook achter de ebola uitbraak kaballa zit.

  4. Goed stuk, alleen al omdat het in vraag stelt. Ik heb van alle 3 stukken genoten & niet omdat ik steeds akkoord ging, is niet zo.
    Heel belangrijk vind ik dat, alles & dus ook onze eigen gedachtengang in vraag stellen.
    Samenzweringen komen wel degelijk voor naar mijn mening (dat ontken je ook niet lees ik) op alle niveaus (in de hiërarchie). Een verduidelijking adhv voorbeelden :
    – twee poetsters vinden een plaats op het werk waar ze ongestoord kunnen roken, ze houden dit tussen hen 2 & genieten van de voordelen terwijl hun collegas hun werk extra doen & hun werkgever hun betaald voor ongepresteerde uren.
    – Enkele liftfabrikanten spreken een minimumprijs af voor hun producten. Iedereen betaald te veel.
    – Een wapenfabrikant kent enkele politici en kan heb (via geld, bedreigingen) in een richting sturen. Bovendien kent hij ook enkele belangrijke mensen binnen de media… (de rest verzin je zelf wel)
    – Enkele bevriende koningshuizen willen uiteraard op hun comfortabele positie blijven … volksopstanden mogen niet te sterk worden, internationale afspraken worden gemaakt.
    Ik vrees dat samenzweringen ook eigen zijn aan hiërarchische structuren.
    Van alle informatie die op ons afkomt is het zéér moeilijk tot zelfs onmogelijk te controleren wat nu juist of fout is. Zeker gezien de pers het gros van de informatie ontvangt via nieuwsagentschappen zoals Reuters en die informatie vaak klakkeloos overneemt. Dat geeft die nieuwsagentschappen nogal veel macht.
    Zet bovendien achter een uitspraak “(officieel) bevestigd door experts ter zake” en dat is genoeg om een meerderheid te overtuigen. (voor mij geeft dat geen grotere legitimiteit)
    Van alle kanten dienen we in vraag te stellen, zoals in de filosofie 😉
    Groeten, Andres.

    1. Trilogie? Deel 4 staat online 🙂 Maar dank voor de leestip, dat scheelt mij weer wat bladeren in het gebladerte:)

  5. De grondgedachte van Peter is zeer correct. Een der beste voorbeelden is Duitsland jaren ’30: “de Joden zweren samen om Europa over te nemen”. Dat heeft tot de Holocaust geleid.
    Vroeger in de geschiedenis zijn talloze voorbeelden te vinden: de kruistochten (want de Arabieren ….. .). De heksenvervolging: wie niet gelooft….. . (ongelovigen hadden een samenzweringsverbond met de duivel…).
    Dat dit meestal tot een verrechtsing leidt lijkt de geschiedenis wel te bevestigen. Toch in die gevallen. Daarom is het gemakkelijk te besluiten dat die “samenzweringen” opzettelijk in de aandacht worden geplaatst. We hebben het hier dan over manipulators.
    Een tweede categorie echter, die minder zichtbaar is, zijn dan wel echte “samenzweringen”. Aanhalingstekens omdat ik het hier heb over het georganiseerd kapitalisme (zie Marx enz.).
    Om weer eens terug te keren in de geschiedenis: op een vrijdag de dertiende zijn alle “tempeliers” uitgemoord. De tempeliers waren de bankier van de Roomse kerk. Door die moordpartij verwierf de kerk eigendomsrechten en een gigantisch fortuin. Kapitalisme? inderdaad! Samenzwering? Inderdaad: alle “burgerlijke onderdanen” hebben samengewerkt.
    Een tijdsprong door de geschiedenis: wie is kapitalist? Hij die eigendommen (grond , grondstoffen en productiemidellen heeft) en bezittingen (geld en arbeid) Arbeid? Inderdaad: hij heeft beschikking over een arsenaal aan werkers. Bezit hij die werkers? Inderdaad, want zonder het kapitalisme heeft de werker geen inkomsten. M.a.w. de werker is NAAKTE eigenaar van zijn tijd, kennis en vaardigheid. De winst gaat naar de kapitalist.
    Is de kapitalist een persoon? Neen, en daar komen we terug bij Peter: de “Kapitalist” is een goed doordacht en georganiseerd samenzweringsapparaat. We hoeven geen dure woorden te gebruiken. Er bestaat méér dan één NWO, die onderling vechten om macht: het “Westen”, China, Poetin en vrienden, de Arabische wereld enz. Zijn er “samenzweringen”? Jawel, maar laten wij hen, zoals Marx deed “organisaties” noemen.
    Ten eerste zijn er de multinationals met hun lobbyisten (zoek op Google), daarnaast heb je illustere verenigingen zoals de “loge der vrijmetselaars”, de “Lions Club” en nog veel meer. Zij zien zien zichzelf niet als samenzweerders, maar als verenigingen waar men aan “netwerken” doet. What’s in a word?
    Worden daar plannen gesmeed? Ik denk niet dat zij enkel een spelletje schaak spelen: goederen (wapens?) worden gemaakt en moeten worden verkocht en gebruikt, versleten.
    Ik moet eerlijk toegeven dat ik nog geen tijd heb besteed aan het zoeken naar die “Illuminati” of zo. Ik ga ervan uit dat wanneer zo’n organisatie zoveel in de aandacht komt….. . Je hebt het begrepen.
    Evenzeer David Icke: hij haalt wel punten aan, maar dat wisten we toch al? Die buitenaardse wezens hebben wel mijn aandacht, terzijde dan, maar vooral in stripverhalen.

    NO GOD, NO MASTER!

    Paul.

  6. In de jaren ’80 was ik lid van de landelijke bijstandsvrouwenbeweging, die een hele interessante analyse van de situatie van vrouwen heeft ontwikkeld. Het betekende dat we inzagen dat de feministen werden misbruikt om patriarchale doeleinden te verwerkelijken. Wij hadden ontdekt waar de wetgever onze inferieure positie in de wet had vastgelegd. In die tijd kon men nog patriarchale woorden vinden in de wet. Die zijn mede op aandrang van feminististen verwijderd. Nu is het veel moeilijker geworden voor kritische nieuwelingen om de plaats te vinden van onze wettelijk geregelde onderdrukking. In die tijd zijn er in de landelijke pers vele artikelen over onze analyse met de bijbehorende acties geschreven, maar de media stond ons nooit een follow-up in de berichtgeving toe. Achteraf bekeken behoorde onze analyse tot het conspiratieve denken. Niet omdat het niet te bewijzen valt (wetgeving kan men immers gewoon consulteren),maar omdat de Overheid alles heeft gedaan om het dood te zwijgen. De feministen werden en worden zelfs door de Staat betaald. Onze analyse deed ook het verschil tussen links en rechts verdampen. De politiek kent vele verschillen, maar ze zijn het “inderdaad” eens over een zaak: vrouwen moeten onderdrukt blijven, al is het niet meer netjes om dit hardop te zeggen. Als u meer wilt weten, dan sta ik natuurlijk open om over onze zeer juiste analyse met u van gedachten te wisselen

  7. In 1990 heeft de bijstandsvrouwenbeweging in de RAI in Amsterdam een Tribunaal ” Vrouwen tegen de staat” geënsceneerd om hun analyse op de situatie van vrouwen wereldkundig te maken. Hun analyse stond haaks op die van de feministen. Ik was een van hen en daar ben ik nog steeds trots op. We hadden de wetgeving bestudeerd en we hadden gevonden hoe en waar de wetgever onze inferieure positie onontkoombaar had vastgelegd. Wij legden de vinger op de wet, die netjes de geldstroom omlegde naar de kostwinner en de vrouw uitsloot van verdiensten. De feministen, als slipjesdragers van de macht hebben “geëist” dat het woord “kostwinner”geschrapt zou worden, samen met nog enige andere futiliteiten zonder dat aan het patriarchale systeem werd getornd. Wij waren toendertijd complotdenkers “avant la lettre”. Onze analyse deed ook het verschil in links en rechts verdampen. De heren van alle pluimage konden elkaar uitstekend vinden, als het om vrouwendiscriminatie ging, al was het niet meer netjes, dit met de mond te belijden.

  8. In 1990 heeft de bijstandsvrouwenbeweging in de RAI in Amsterdam een Tribunaal tegen de staat geënsceneerd om hun analyse op de situatie van vrouwen wereldkundig te maken. Hun analyse stond haaks op die van de feministen. Ik was een van hen en daar ben ik nog steeds trots op. We hadden de wetgeving bestudeerd en we hadden gevonden hoe en waar de wetgever onze inferieure positie onontkoombaar had vastgelegd. Wij legden de vinger op de wet, die netjes de geldstroom omlegde naar de kostwinner en de vrouw uitsloot van verdiensten. De feministen, als slipjesdragers van de macht hebben “geëist” dat het woord “kostwinner” geschrapt zou worden, samen met nog enige andere futiliteiten zonder dat aan het patriarchale systeem werd getornd. Wij waren toendertijd complotdenkers “avant la lettre”.

Comments are closed.