Dodelijk politiegeweld Den Haag: onbestraft maar niet onbeantwoord

dinsdag 24 december 2013

Het slechte, maar niet verrassende nieuws hakt er in: de agent die op 24 november 2012 de zeventienjarige jongen Rishi doodschoot, gaat juridisch vrijuit. Geen moord volgens de rechtbank, geen doodslag, wel had de agent Rishi “zwaar lichamelijk letsel (…) toegebracht”, maar ook daarvoor draagt hij volgens de rechtbank “geen aanmerkelijke schuld”. Geen strafbaarheid, zelfs geen verwijtbaarheid dus volgens de rechtbank. Zorgvuldige lezing van slechts een paar artikelen uit zelfs de gezagsgetrouwe gevestigde media laat al zien hoe onterecht, onjuist en wreed die uitspraak is. Gelukkig komt er snel een protest tegen het soort politiegeweld waardoor Rishi de dood is ingeschoten.

De gang van zaken was – volgens de versie die de NRC en de NOS geven – kortweg als volgt. Politie krijgt melding van een jongen die op station Den Haag Hollands Spoor iemand zouden bedreigen. Volgens degene die dit aangaf, had de jongen gezegd dat hij een wapen had. Drie agenten gaan erheen. Politie maande de jongen om te blijven staan, en dat er anders geschoten ging worden. In plaats daarvan rende hij weg. Een agent schoot, de kogel raakte de nek, de jongen overleed. Naderhand bleek het te gaan om Rishi, een jongen van 17 jaar. En hij had geen wapen. Een van de drie agenten had dus een ongewapende jongen van 17 die wegrende, doodgeschoten.

De rechtbank oordeelde dat de agent die schoot weliswaar besefte dat de kogel de jongen het leven kon kosten, maar dat het schot de agent niet viel te verwijten. De agent mocht er immers van uitgaan dat Rishi gewapend was, dat had de persoon die melding maakte van bedreiging, hem horen zeggen. De agent voelde zich door de situatie bedreigd. “Ik dacht: het is hij of ik”, zei hij. Dat is al raar, dat gevoel want Rishi maakte zich juist uit de voeten. Het is niet dat hij zwaaiend met een pistool op de agenten afrende of zo, integendeel. Dat hij “tijdens zijn vlucht naar een wapen leek te grijpen” klinkt niet heel aannemelijk, en moeten we dat op basis van enkel wat de agent – de verdachte hier – zei, zomaar geloven? Gaan rechtbanken altijd zo keurig af op wat verdachten beweren, ook als dat verder niet wordt bevestigd?

Een reconstructie van de website dichtbij.nl rept trouwens helemaal niet van dreigend gedrag van Rishi. Vlak voor de schietpartij was sprake van een “frivole, wat aangeschoten Rishi”, aldus het artikel. “Niemand van de aanwezigen stoorde zich aan het gedrag van de jongen. Van een dreigende situatie was in het geheel geen sprake.” Toen stoven de agenten tegemoet en voltrok zich het geschetste drama, met een aanvullend detail: Rishi stond tegenover een agent met al getrokken pistool, draaide om, en liep weg. Toen werd er geschoten. Het artikel vermeldt nog dat de agenten er al een lange dienst op hadden zitten en dus erg moe zullen zijn geweest. Opvallend genoeg wordt dat in berichten over de rechtszaak verder niet genoemd. Het zou wellicht suggereren dat agenten toch iets verkeerds hadden gedaan onder invloed van die moeheid, en zelfs ‘begrijpelijk’ verwijtbaar gedrag is verwijtbaar gedrag, en ging de rechtbank kennelijk al te ver..

Hoe dan ook. De keus voor de agent die het schot loste was dus helemaal niet: Rishi of de agent zelf. De keus was: Rishi laten ontsnappen – desnoods met een wapen waarvan de agent dácht dat de jongen het had, eigenlijk alleen van horen zeggen – of hem neerknallen en zijn dood moedwillig riskeren. Van een situatie die serieus bedreigend was voor de agent was geen sprake. Er dreigde alleen een jongen aan arrestatie te ontsnappen. Dat de rechtbank het hij-of-ik-verhaal van de schiet-agent niet heeft doorgeprikt, zou zelfs mensen die tot vandaag nog enig vertrouwen in de ‘rechtsorde’ minstens te denken moeten geven.

Dan is er het schieten zelf. Dat gebeurde terwijl de agent liep. Dat is al tegen de schietinstructie, en het verhoogt natuurlijk de kans dat de kogel ergens anders belandt dan waar de agent op richtte. Juist als het waar is dat de agent onder stress snel meende te moeten handelen, is zoiets vragen om een drama. Het schot was gericht op hen bovenbeen, maar de kogel belandde dus in de nek. Tragische miskleun? Nee, misdadig schot. Dat de rechtbank hier anders over oordeelt, is tekenend voor de wijze waar diverse staatsinstellingen elkaars functionarissen tegen aanklachten en kritiek verdedigen. Het idee dat andersom een burger wou wegkomen met het verhaal ‘ik doodde die agent per ongeluk, ik moest wel, want ik dacht dat die op me zou gaan schieten’, zou door geen rechter zijn geslikt. Maar van agenten wordt zoiets gepikt. Rechters bieden tegen politiegeweld dus bepaald geen garantie of zelfs maar serieuze bescherming.

En er is nog iets, en dat is bepaald geen detail. De rechtbank en ook veel berichtgeving doet erg zijn best om zich in het denken van de schietende agent te verplaatsen. Eenzelfde inspanning om te snappen hoe de situatie er voor Rishi moet hebben uitgezien ontbreekt volledig Was Rishi onredelijk bezig door het op een lopen te zetten toen de politie hem trachtte te arresteren? Hij had geen wapen. Hij had niets gedaan. Hij had kennelijk een slok op, hetgeen de politie echter op dat moment niet wist. Opeens duiken er drie agenten op die hem staande wilden houden. Hij had – als gekleurde jongen, in een stad waarvan we inmiddels weten dat agenten in Den Haag zich nogal structureel aan racistisch geweld schuldig maken – gegronde reden om te maken dat hij wegkwam. Racisme speelde in de context een rol. Je mag je bijvoorbeeld afvragen of de politie Rishi sowieso zou hebben proberen aan te houden als hij een witte jongen was geweest.

Rishi kon niet weten dat de agenten dachten dat hij een wapen had, hij kon niet weten dat de agenten dachten dat hij naar dat niet-bestaande wapen greep. Hij kon alleen wel weten dat aanhouding door leden van een racistisch politiekorps wel eens met een flinke regen aan klappen gepaard kon gaan – mishandeling die op weg naar het bureau misschien niet op zou houden, en binnen het bureau al evenmin. Gek hij, dat hij – ongetwijfeld handelend in net zo ’n ‘split second’ als die van de politie die er voor de rechtbank mee wegkwam- het op een lopen zette om aan racistische mishandeling en sowieso een boel gezeik van agenten te ontkomen?! Racisme – misschien niet van de afzonderlijke agenten, maar wel van de geschetste context – dreef Rishi mede de dood in.

Intussen doen instanties hun best om de politie nog verder tegemoet te komen, inclusief de agent die Rishi doodschoot. De politiebond ACP pleit voor andere wetgeving. Om de schietinstructies aan te scherpen, zodat de kans op dodelijk politiegeweld afneemt? Nee., om een mildere aanklacht dan doodslag mogelijk te maken als een agent weer eens iemand doodschiet. Dat gebeurt immers door een agent “als een ambtenaar die probeert om de veiligheid te beschermen.” De abstracte ‘veiligheid’ is blijkbaar belangrijker dan concrete mensenlevens. “Een optie is dat het als verzachtende omstandigheid geldt wanneer iemand iets doet als agent.” Kwaadaardig plan! Het zou betekenen dat de rem er voor agenten nog verder afgaat, dat de drempel – nu bestaande uit tenminste nog een mogelijke strafvervolging wegens doodslag – verder wordt verlaagd En het betekent dat agenten nog meer buiten en boven de voor andere mensen gangbare wetten worden geplaats, dat het politieapparaat nog wat sterker en machtiger wordt, en de bevolking nog wat kwetsbaarder. In dat politieapparaat keert ook de agent die Rishi doodschoot terug. “Met de betreffende agent en zijn leidinggevende zal het korps na de jaarwisseling bekijken hoe de agent weer aan het werk gaat.” Hoe, dus niet óf hij weer aan de slag gaat. Dat is de schandalige bekroning van een schandalige gang van zaken.

Deze schande mag niet zonder antwoord blijven. En dat blijft die ook niet. Komende zaterdag is er een demonstratie  voor ontslag van politiechef en verantwoordelijke burgemeester van Den Haag aangekondigd, onder het motto: “Genoeg is genoeg! Geen slachtoffers meer van racistisch politiegeweld!” Plek: voor het gemeentehuis in Den Haag. Tijd van samenkomst: 12.00 Goed initiatief, belangrijke actie.

Peter Storm

8 thoughts on “Dodelijk politiegeweld Den Haag: onbestraft maar niet onbeantwoord

  1. Beste Peter,

    Goed zo, helemaal eens met je stuk, dat mij
    uit het hart gegrepen is.
    Zowel in heden als verleden zijn er tig voorbeelden van
    dodelijk politiegeweld en/of ernstige mishandeling,
    waar de betrokken agenten eigenlijk altijd vrijuit gingen.
    In geval van activiste Meta Hofman herinner ik mij wel
    een veroordeling [in eerste aanleg], maar dan in
    Hoger Beroep toch weer vrijspraak.

    En dat noemt zich ”rechtsstaat”
    In een [eigenlijk nergens ter wereld bestaande] rechtsstaat
    worden de rechten van ALLE inwoners gewaarborgd, met of
    zonder papieren, ongeacht afkomst of sociale functie.
    Dat dat in Nederland niet het geval is, is een open boek.

    Dat er de facto ook nog een tegen weerlozen ongestrafte
    politieterreur is, is walgelijk, weerzinwekkend en
    inhumaan

    Zie ook

    http://www.ekudos.nl/artikel/310687/dood_turkse_arrestant_in_politiecelterecht_verzoek_groenlinks

    Hartelijke groeten
    Astrid

    1. Natuurlijk bestaat er geen staat waar de rechten van alle inwoners gewaarborgd zijn. Je moet gewoon kijken wie in welke staat welke rechten heeft en of dat mensvijandig is of niet. Cuba komt mijns inziens een heel eind om de bevolking te beschermen tegen mensvijandige elementen. Nederland in de verste verte niet zolang (neo)fascisten bepaalde rechten niet ontzegd wordt.

  2. Wat ik me afvraag, is de jongen die zich bedreigt voelde wel goed verhoord en met een aanklacht van het doen van een valse aangifte bestraft? welke motivatie had die persoon?? Kan ik dus zomaar iemand aanwijzen en in de problemen brengen??
    Verder een goed stuk Peter

  3. Peter, jouw verhaal zou ik enigszins willen nuanceren.
    Zeker, het voelt inderdaad verkeerd, dat deze zaak juridisch zo zou aflopen, met het volledig vrijuit gaan van de betrokken agent. Maar hij wist natuurlijk inderdaad niet zeker of Rishi een wapen bij zich had. Op grond van de binnen gekomen informatie dacht hij vermoedelijk van wel, dus mocht hij wel “op scherp staan”. Hij kon niet weten dat “van een dreigende situatie geen sprake was”, zoals je schrijft.
    Een directe, serieuze bedreiging voor de agent bleek op het laatste moment uiteindelijk niet. Alleen ontsnapping “dreigde”.

    Op grond hiervan lijkt me het handelen van de agent, als “voorwaardelijk opzet” wordt aangenomen, misschien nog nét als doodslag te kwalificeren, en zo niet, dan tenminste wel als ernstige mishandeling met de dood als gevolg. Dat er niet van moord (d.w.z. doodslag met voorbedachten rade) sprake was, stond tevoren al duidelijk vast.
    (“Voorwaardelijk opzet” wil zeggen, dat iemand zodanig gedrag vertoont, dat hij een groot risico neemt dat het door hem inderdaad veroorzaakte schadelijke gevolg zich zou voordoen. Als b.v. een automobilist met 100 km per uur door een dorpskern rijdt, neemt hij een groot risico een persoon dood te rijden, wat in dit geval doodslag oplevert ).

    Een agent loopt, vanwege zijn beroepsuitoefening, natuurlijk een groter risico dat hij in zo’n situatie terecht komt dan een “normale burger”. Daarmee mag wel degelijk rekening worden gehouden, hoewel aan de andere kant juist van een agent mag worden verlangd dat hij goed getraind is voor dergelijke situaties. Elk geval zal op zich moeten worden beoordeeld; het is pure casuïstiek. Grote, algemene oordelen lijken me niet op z’n plaats.

    In hoger beroep zou deze zaak naar mijn inschatting wel tot een veroordeling kunnen leiden. Overigens is mijn ervaring wel, dat je heel erg moet oppassen wat betreft de beoordeling van een strafzaak, als je niet alle “ins en outs”, dus eigenlijk het hele strafdossier, kent. Want juridisch luisteren details soms erg nauw.

    Het is in mijn herinnering wel degelijk zo, dat agenten in het verleden zijn veroordeeld in soortgelijke zaken. (Maar ik kan nu niet direct concrete gevallen noemen). Racisme heeft in dit geval waarschijnlijk een rol gespeeld. (Terecht schrijf je: ”Je mag je bijvoorbeeld afvragen of de politie Rishi sowieso zou hebben proberen aan te houden als hij een witte jongen was geweest.”).

  4. Correctie:
    Van hoge beroep kan in dit geval natuurlijk geen sprake zijn, omdat het OM zélf vrijspraak heeft gevorderd. Hooguit zou nog (naast een civiele procedure) cassatie in het belang der wet kunnen worden gevraagd door de advocaat-generaal bij de Hoge Raad, maar zoiets brengt geen verandering in de positie van de nu vrijgesproken verdachte.

  5. Aanvulling: Nederland kent, in tegenstelling tot het Angelsaksische recht, geen “precedentenrechtspraak”. D.w.z.: een ander gerecht is niet gebonden aan de uitspraak van de rechtbank te Amsterdam. Elk geval wordt op zich beoordeeld. Alleen een uitspraak van de Hoge Raad heeft een meer algemene, vrij dwingende gelding, maar ook daarvan kan een lager gerecht afwijken, zij het dat de kans dan groot is dat, als zo’n afwijkende uitspraak uiteindelijk voor de Hoge Raad ter beoordeling komt, die Raad aan zijn aan zijn eerder gedane uitspraak blijft vasthouden, en in die lijn zal beslissen.

Comments are closed.